Trzy czoła proroków z matki obcej. Myśl historyczna Tatarów polskich w II Rzeczypospolitej

Szczegóły produktu Oryginalna, napisana w nowatorski sposób rozprawa. Interdyscyplinarna i wszechstronna refleksja nad niezbadanym i nieznanym fenomenem intelektualnym oraz towarzyszącą mu frapującą, uniwersalistyczną, dialogiczną wizją świata i człowieka. Bohaterami książki są badacze przeszłości przepowiadający przyszłość: Tatarzy – od wieków kojarzeni ze znakomitymi i okrutnymi wojownikami, łupieżczymi najazdami, ogniem, szablą i jasyrem, półksiężycem i wielożeństwem – wieszczyli wyzwolenie kobiet, syntezę cywilizacji Wschodu i Zachodu, nową erę w dziejach ludzkości, wolną od przesądów i uprzedzeń, opartą na wartościach pluralizmu, postępu i pokoju. Wojciech Wendland ukończył historię na Uniwersytecie Łódzkim oraz zarządzanie projektami w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie. Laureat konkursu Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego, Nauki i Sztuki Hesji na udział w Miedzynarodowej Szkole „Cultural Contact in Transformation Societies” – Państwowy Uniwersytet Kazański (Rosja, 2009). Odbył staż na Uniwersytecie Justusa Liebiga w Giessen (Niemcy, 2010). W 2012 roku na Uniwersytecie Łódzkim uzyskał stopień doktora nauk humanistycznych w zakresie historii – historii historiografii. Laureat Stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2013). Publikował m.in. w „Więzi”, „Midraszu”, „Odrze”, „Znaku”, „Twórczości”. Spis treści Wstęp 7 Rozdział I: U źródeł Dziejopisarstwa Tatarów polskich 19 Idee modernizmu tatarskiego w XIX stuleciu i na przełomie wieków XIX i XX 20 1. Szihabuddin Mardżani i podstawy modernizmu tatarskiego 20 Pogląd Mardżaniego na społeczną funkcję nauki i oświaty 21 Teoria i praktyka historiograficzna Szihabuddina Mardżaniego 26 Metoda krytyczna w historiografii 27 Filozofia historii 29 2. Teoria historycznego „zbliżenia” Ismaiła Beja Gaspyrały 32 Filozofia społeczna. „Nowa Metoda” – dżadidizm 33 Założenia poznawcze w myśli historycznej Gaspyrały 38 Zarys dziejów „zbliżenia” powszechnego 40 Znaczenie sefardyjskiej teorii noahidzkiej 46 Obraz Tatarów w historiografii polskiej od końca XVIII stulecia do przełomu XIX i XX wieku 48 1. Uwagi wstępne 49 2. „Tatar” – historyków rozważania wokół „zaklętego” pojęcia 51 3. Tatarzy i „duch” Azji 53 4. Rosja „inkarnacją ducha” tatarskiego i azjatyckiego 56 5. Tatarzy a „duch” europejski i polski 64 Osadnictwo Tatarów na ziemiach polsko-litewskich 65 Społeczność Tatarów – struktura i status prawny 67 Tradycje tolerancji contra fanatyzm 69 „Wnarodowienie” Tatarow? 72 6. Historycy polscy wobec Tatarów – typologia postaw 74 Wizja dziejów Macieja Tuhana-Baranowskiego 77 1. Model praktyki dziejopisarskiej Tuhana-Baranowskiego 79 2. Dzieje „tatarskiego Orientu” 82 3. Historia „narodu litewsko-tatarskiego” 84 4. Społeczność Muślimów Litewskich 88 5. Podsumowanie 91 Rozdział II: Środowisko historyków tatarskich i jego dorobek w II Rzeczypospolitej 93 Wokół kluczowych kategorii poznawczych 94 1. „Środowisko historyczne” 94 2. „Historyk” 96 3. „Proces psychologicznego i historycznego odzyskiwania przeszłości” 97 Historyczny aspekt organizacji tatarskiego dziejopisarstwa 100 Program tatarskich badań nad przeszłością 104 1. Postulaty myśli krytycznej 104 2. Porządek socjo-polityczny 107 3. Od „rewindykacji” po „insurekcję”: spadkobiercy tradycji Wielkiego Księstwa Litewskiego i sukcesorzy Złotej Ordy 109 Infrastruktura historiografii tatarskiej w II Rzeczypospolitej 112 1. Meandry instytucjonalizacji: „Rocznik Tatarski” contra „Życie Tatarskie”? 114 2. Materialne podstawy pracy tatarskich historyków 121 3. Ośrodki geograficzne tatarskich badań nad przeszłością 123 Oblicza historyków tatarskich 125 1. Jakościowa charakterystyka zbiorowości 126 2. Społeczno-kulturowy obraz środowiska: historia jako przepowiednia, historyk jako prorok 134 Modelowy wizerunek historyka tatarskiego: „intelektualista” czy „wojownik”? 139 1. Ten, który umiłował naukę 140 2. Krymski Rycerz 145 Problem języka w tatarskiej literaturze i myśli historycznej 151 Podsumowanie: historyk tatarski jako „stwórca świata” 156 Rozdział III: Obraz dziejów w międzywojennej myśli historycznej Tatarów polskich 159 Zarys problematyki tatarskiej w polskiej historiografii II Rzeczypospolitej 160 1. O rozwój studiów nad dziejami Tatarów 160 2. Z dziejów stosunków polsko-tatarskich 164 3. „Na maszkary czyniąc Cygany, Tatary, by prawym Polakiem został” 168 4. Podsumowanie 170 U podstaw historiozofii Tatarów polskich 171 1. Wokół kluczowych zagadnień badawczych 171 2. Nowa era w dziejach ludzkości 173 3. Ku wspólnocie powszechnej rodzaju ludzkiego 178 4. Podsumowanie 182 Historia islamu i tolerancji w myśli Tatarów polskich 183 1. Założenia badawcze i uwagi teoretyczne 184 2. Religia jako zagadnienie poznawcze w historiografii tatarskiej 188 3. Tatarzy polscy a Wschód muzułmański 191 Islam w Polsce. Z dziejów tolerancji i nietolerancji 193 Dzieje wspólnot muzułmańskich na świecie 199 Islam a Europa 202 4. Podsumowanie 204 Dzieje walk o niepodległość a idea polskości w tatarskiej myśli historycznej 205 1. Związek pojęciowy „polskość-niepodległość” w dziejopisarstwie 205 2. Wymiar empiryczny 209 Szlakiem dzielnych wojowników 210 Drogą jawną i publiczną 215 3. Wymiar normatywny 217 Rycerz 217 Konspirator 218 Tatar-polski patriota 220 4. Podsumowanie 222 Historycy tatarscy wobec Sienkiewiczowskiej wizji dziejów 222 1. Zagadnienie „Trylogii” w humanistyce polskiej i połowy XX stulecia 223 2. Problem insurekcji tatarskiej w XVII-wiecznej Polsce 225 Wokoł pojęcia „Lipkowie” 226 Azja Tuhajbejowicz – ethos zapomnianego bohatera 227 Kulturowe, polityczne i społeczno-ekonomiczne tło insurekcji 231 3. Ku „wieczystemu sojuszowi” Polski z Tatarami 236 4. Podsumowanie: Sienkiewicz – z tatarskiego rodu? 240 Idea aliażu antropologicznego 241 Wobec dostojnego majestatu przeszłości 242 Historia powszechna w myśli Tatarów polskich 246 1. Krym – u źródeł kultury świata 246 Pierwotna harmonia 247 W ruinach świątyni pokoju i postępu 250 2. Wobec konfliktu żydowsko-arabskiego w Palestynie 252 Uwagi semantyczne 252 Metafora „pustki” 254 Metafora „pełni” 255 Meandry dialogu 257 3. Podsumowanie 261 Rozdział IV: Dziejopisarstwo Tatarów polskich na tle wspólnot historiograficznych innych grup narodowościowych II Rzeczypospolitej 263 Wprowadzenie 264 Ukraińska historiografia 265 Dziejopisarstwo Żydów polskich 267 Środowisko historyków niemieckich 270 Myśl historyczna Górali kaukaskich 273 Wspólnota historiograficzna Karaimów 276 Podsumowanie 284 Zakończenie 289 Bibliografia 295 Indeks nazwisk 313